One mają wpływ

Audyt rynku sztuki w Londynie pokazał w 2012 r., że na 100 artystów, których prace osiągnęły najwyższe ceny w domach aukcyjnych, nie było ani jednej artystki. Co więcej, tylko 8 proc. sztuki prezentowanej w przestrzeni tego miasta to dzieła tworzone przez kobiety. Sytuacja zaczyna się zmieniać, i to nie tylko w Wielkiej Brytanii.

W publikowanym co roku przez magazyn „ArtReview" rankingu najbardziej wpływowych osób na rynku sztuki można znaleźć zarówno najbardziej rozpoznawalnych artystów, wybitnych kuratorów, jak i prężnie działających galerzystów. Dwa lata temu w tym samym rankingu najważniejszą postacią w świecie sztuki była Carolyn Christov-Bakargiev, kuratorka wystawy „dOCUMENTA (13)". Wówczas po raz pierwszy ranking otworzyła kobieta i po raz drugi – kurator (po Hansie Ulrichu Obriście w roku 2009). Christov-Bakargiev została wybrana na najbardziej wpływową osobę art worldu nie tylko ze względu na to, że była kuratorką największej wystawy w ciągu ostatnich 12 miesięcy, lecz przede wszystkim za sposób, w jaki podeszła do swej roli. Podjęła współpracę z artystami, biologami, fizykami, historykami, ekonomistami, tworząc wartką narrację, w której sztuka współczesna pozbawiona jest granic.

W tegorocznym, 12. już rankingu „ArtReview" nie mogło zabraknąć Mariny Abramović. Urodzona w 1946 r. w Belgradzie, jest bezsprzecznie najbardziej wpływową artystką naszych czasów. Początki jej kariery sięgają końca lat 60., kiedy studiowała na akademii sztuk pięknych. Rozpoczynała od malarstwa, ale skupiła się na performansie. Jej własne ciało stanowiło zarówno temat, jak i środek przekazu dla sztuki. W 2010 r. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku odbyła się jej pierwsza retrospektywa. „The Artist Is Present" był najdłuższym performance'em artystki, trwającym od 14 marca do 31 maja 2010 r., w trakcie którego Abramović siedziała nieruchomo przy stole.

Kolejną wpływową kobietą świata sztuki jest Sheikha 
al-Mayassa, przewodnicząca Muzeum Kataru (Qatar Museums). Urodzona w 1983 r. w Katarze patronka artystów, pisarzy i filmowców to najmłodsza i najbardziej postępowa osoba zmierzająca do stworzenia z Kataru środkowowschodniej stolicy kultury. Flagowym projektem QM jest Muzeum Sztuki Islamskiej, instytucja stworzona, by służyć jako światowe centrum edukacji i informacji na temat sztuki w świecie muzułmańskim. Al-Mayassa jest też przewodniczącą Reach Out to Asia, organizacji, która stara się zapewnić dostęp do edukacji zaniedbywanym populacjom w całej Azji, niezależnie od płci czy wieku.

Z kolei Sheikha Hoor al-Qasimi, kuratorka sztuki, prezes Sharjah Art Foundation, jest bez wątpienia jednym z największych orędowników sztuki w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Zasiada w zarządzie MoMA PS1, została też jednym z kuratorów pawilonu ZEA na Biennale w Wenecji w 2015 r. Jest założycielką Sharjah Art Foundation, której misją jest wspieranie współczesnej sztuki i kultury w regionie Zatoki Perskiej.

Maria Baibakova ma zaledwie 25 lat, urodziła się w Rosji, ale przeniosła się w 1996 r. wraz z rodziną do Stanów Zjednoczonych. Tam kształciła się w Barnard College w Nowym Jorku. Jej ojcem jest potentat na rynku niklu i nieruchomości. Baibakova założyła fundację, którą sygnuje swoim nazwiskiem – Baibakov Art Projects, mieszczącą się w Red October Chocolate Factory w Moskwie. Jej misją jest wspieranie rozumienia światowej sztuki współczesnej w Rosji oraz obecności rosyjskiej sztuki na świecie.

Co najmniej pod jednym względem Polska jest fenomenem na skalę światową. Wszystkie najważniejsze muzea narodowe i państwowe galerie sztuki współczesnej prowadzą kobiety. Nie tylko są historyczkami sztuki, kuratorkami i krytyczkami, ale również cenionymi menedżerkami i promotorkami kultury prowadzącymi publiczne instytucje. To m.in. Hanna Wróblewska z Zachęty Narodowej Galerii Sztuki, Monika Szewczyk z Galerii Arsenał, Maria Anna Potocka z Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK, Joanna Mytkowska z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Agnieszka Morawińska z Muzeum Narodowego w Warszawie, Dorota Monkiewicz z Muzeum Współczesnego Wrocław. Na szczególne wyróżnienie zasługuje Anda Rottenberg, była dyrektor warszawskiej Zachęty, historyczka, krytyczka sztuki, dyrektor Departamentu Plastyki w Ministerstwie Kultury i kuratorka wielu ważnych wystaw.

W latach 70. historyczka sztuki Linda Nochlin zadała pytanie: dlaczego nie mamy wielkich artystek? Dziesięć lat później spróbowała na nie odpowiedzieć socjolożka sztuki Raymonde Moulin. Do dziś nie wiadomo, dlaczego kobiety miały tak niewielki udział w rynku sztuki. Współcześnie jednak nie wyobrażamy sobie tego rynku bez udziału kobiet.

Michał Borowik

Rocznik 1986. Od 2005 r. tworzy autorską kolekcję sztuki najnowszej pod nazwą Borowik Collection. Zaliczana jest według amerykańskiego magazynu „Modern Painters Magazine" i portalu Artinfo.com do 50 najważniejszych kolekcji sztuki współczesnej świata. W 2012 i 2013 r. znalazła się w międzynarodowym przewodniku „BMW Art Guide". Wymieniana wśród najważniejszych światowych kolekcji sztuki współczesnej, zaraz obok Rubell Family, Saatchi Gallery, Zabludowicz Collection i wielu innych.